Cappella Breda

Laudatio

ter gelegenheid van de toekenning van de Cultuurprijs 1999 van de Provincie Noord-Brabant aan Daan Manneke, 28 april 1999 Vandaag heeft de cultuur in Noord-Brabant iets te vieren: de bijzondere verdiensten van componist, dirigent en docent Daan Manneke. Daan Manneke studeerde orgel en compositie aan het Brabants Conservatorium bij o.a. Jan van Dijk en Louis Toebosch. Bij Kamiel d' Hooghe in Brussel vervolgde hij zijn orgelstudie en Ton de Leeuw werd zijn leermeester en grote voorbeeld op het gebied van compositie. In 1976 behaalde hij de Prijs voor compositie aan het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam, een instituut waaraan hij sinds 1972 als leraar is verbonden. Beschouwen wij zijn curriculum nader, dan valt op dat Daan Manneke drie hoedanigheden in zich verenigt: de schepper, de her-schepper en de meester. Ogenschijnlijk drie aparte ambachten, maar hierna zal blijken hoe nauw zij met elkaar verbonden zijn.

 

De schepper

Daan Manneke heeft een bijzondere belangstelling voor de muziek uit de Middeleeuwen en Renaissance. De Zuidelijke Nederlanders (Machaut, Okeghem, Des Prez) en de Venetianen (Willaert, Monteverdi) vormen daarbij zijn grootste inspiratiebron. En uiteraard is de muziek van de twintigste eeuw voelbaar aanwezig. Allereerst de invloeden van zijn leermeesters Jan van Dijk en Ton de Leeuw. Daarnaast van Olivier Messiaen, bij wie hij enkele lessen volgde en Igor Strawinsky. Wat kenmerkend en daardoor uiterst boeiend en steeds weer verrassend is in het oeuvre van Daan Manneke is het gebruik, het beleven en het opgaan in de ruimte. Zijn muziek klinkt als een ademtocht, nauw verwant met de menselijke stem en het zingen. Daarnaast treffen we in zijn werk subtiliteit, breekbaarheid, bescheidenheid, maar ook complexiteit, brutaliteit en majesteitelijkheid aan. De combinatie van deze elementen geeft het werk een eigen textuur, een eigen identiteit. Een indrukwekkend voorbeeld vormt het werk 'Topos', een half-scenisch madrigaal dat tezamen met het boek 'Liggen in een gras' van de dichteres Yvonne Né in 1996 zijn première beleefde in museum De Pont in Tilburg. Daan Manneke gebruikt het uit de 16e eeuw stammend genre 'madrigaal' en hij voegt er letterlijk een beweeglijkheid aan toe. De zangers doorlopen voortdurend de ruimte. Ton de Leeuw zegt over het werk van Daan Manneke o.a.: "zijn composities zijn het resultaat van een fusie tussen twee in hem levende, tegengestelde krachten. Enerzijds de wil om de in hem levende creatieve energie om te zetten, te kanaliseren, in strakke, abstracte klankkleuren die tijd, distantie en veel technisch inzicht vragen. Anderzijds de neiging tot directe actie, het omzetten van de creatieve impulsen in een onmiddellijk, emotioneel geladen gebaar". Einde citaat. Daan Manneke behoort tot de meest uitgevoerde componisten in Nederland. Zijn composities - meer dan 150 werken voor zeer uiteenlopende bezettingen en ensembles - werden veelal in opdracht geschreven en zijn op verschillende cd's gedocumenteerd.

 

De her-schepper

In 1976 was Daan Manneke de oprichter van het kamerkoor Cappella Breda, waarvan hij tot op de heden de inspirerende koorleider is. Zeker in die tijd stelde hij met de oprichting van dit ensemble een voorbeeld. Allereerst door de bestaande infrastructuur van het koorbestel in Breda te doorbreken en te verrijken met een kamerkoor, waarvan slechts in een ver verleden sprake was met het kamerkoor 'Orlando di Lasso' van Louis Toebosch.

 

Daarnaast onderscheidde Daan Manneke zich prominent op het gebied van de programmering. Evenals bij zijn composities is de bijzondere relatie tussen de oude muziek en de muziek uit deze tijd in zijn programmering manifest aanwezig. Vele oude meesters hebben inmiddels het programma van Cappella Breda gesierd. En ook hier aandacht voor onbekende meesters, zoals de zangmeester van de Grote of O.L.Vrouwe Kerk in Breda, Herman Hollanders. Het koor bracht een boeiende cd uit met werk van deze toondichter. Maar daarnaast verscheen een cd met werken van de Estlandse componist Arvo Pärt en composities van Strawinsky, Rachmaninoff en Bruckner. En nog onlangs werd een nieuwe cd onder de titel 'Renaissance in de Nederlanden' ten doop gehouden. Grensverleggend mogen de programma's zeker genoemd worden en het is niet verwonderlijk dat ook het eigen werk meer dan eens een première betekende voor koor en componist. Daan Manneke initieerde vele projecten, waarvan de meerkorige een bijzondere vermelding verdienen. 'Spem in alium' van Thomas Tallis (1986 en 1998), het 'chori-spezzati'-project 'Omnes Gentes' (1988) en het Weihnachtsoratorium van J.S. Bach (1990) in België en Nederland, de 'Salmi a quattro chori' van Ludovico da Viadana (1994 en 1996) zijn projecten van uitzonderlijke omvang geweest die bij het publiek grote indruk maakten. Ter gelegenheid van de 50e herdenking van de bevrijding van Breda (1994) componeerde Daan Manneke 'Atrium' op teksten van Erasmus in opdracht van de gemeente Breda. De kwaliteit van de uitvoeringen heeft ervoor gezorgd dat Cappella Breda een grote kring van koormuziekliefhebbers en bewonderaars heeft weten te creëren. En dat het publiek steeds weer de synergie van het oude en het nieuwe weet te appreciëren is een opmerkelijke verdienste van de dirigent. In dat opzicht bevestigt Daan Manneke het gezegde dat in de koorwereld een gevleugeld woord lijkt: 'Er zijn geen slechte koren, er zijn alleen maar slechte dirigenten!'

 

De meester

Sinds 1972 is Daan Manneke als docent compositie en analyse van de 20e eeuwse muziek verbonden aan het Amsterdams Conservatorium. Daarvoor was hij o.a. korte tijd orgelleraar aan de toenmalige Stedelijke Muziekschool in Breda. Binnen het muziekschoolonderwijs heeft hij bij herhaling een warm pleidooi gehouden voor het belang om kinderen van jongs af aan te laten improviseren met behulp van hen ten dienste staande objecten; als het maar geluid kon maken! De beslotenheid van het toenmalige muziekschoolonderwijs benauwde hem en zijn benoeming in Amsterdam gaf hem de ruimte zich verder in de kunsten te ontwikkelen. Of het nu een jury-lidmaatschap, een gastdocentschap in het buitenland betreft of zijn onderwijstaak aan het Amsterdams Conservatorium, zijn manier van werken vindt steeds haar fundamenten in: het overdragen en doorgeven van hetgeen de geschiedenis ons heeft nagelaten en daar op een eigentijdse manier vorm aan geven. Telkens weer een uitdaging, een zoektocht, een avontuur. Uit deze laudatio moge blijken dat er vele redenen zijn de Cultuurprijs van de Provincie Noord-Brabant 1999 toe te kennen aan componist, dirigent, docent, musicus Daan Manneke. April 1999.

 

IBAN: NL13INGB 0002 5779 49
BIC: INGBNL2A
KvK:  40282160